Een Joodse Raad in Wageningen

Enige tijd geleden kwam een bestuurslid van de Stichting Joods Erfgoed Wageningen e.o. in het bezit van het nagelaten archief van een Joodse Wageninger, Marcel Joan van der Horst (1932-2008), die de Tweede Wereldoorlog had overleefd. Hij schreef over zijn vader Michaël van der Horst. Tijdens het ordenen en lezen van de nagelaten stukken bleek dat in Wageningen enige tijd een Joodse Raad had gefunctioneerd, waarvan zijn vader secretaris was. Het bestaan van die raad in Wageningen is niet algemeen bekend.

De bron van onderstaand artikeltje is een handgeschreven notitie. Het handschrift lijkt sprekend op dat, gebruikt in een kopie van een brief, waarvan het origineel werd geschreven door Michaël van der Horst, waarin hij het overlijden van zijn schoonmoeder in 1944 meedeelt welke handgeschreven kopie eveneens in het nagelaten archief van Marcel Joan van der Horst is aangetroffen.

Wanneer deze Joodse Raad in werking is getreden wordt niet meegedeeld, maar het zal in de zomer van 1940 zijn geweest. Het archiefstuk dat informatie geeft over de Raad vermeldt de namen van Lou Gersons als voorzitter en Michaël van der Horst als secretaris. De raad was behulpzaam bij het verzorgen van een reispas, het verzorgen van telefoongesprekken en het geven van informatie over Duitse maatregelen zoals wat meegenomen moest worden naar Polen. Van groot belang was kennis over te verwachten razzia’s, welke informatie werd verkregen van de Joodse Raad Arnhem en betrouwbare Wageningse politieagenten, zoals Brouwer en Den Doelder.

Van der Horst raadde iedere Joodse Wageninger aan, onder te duiken. Hij had door het lezen van Mein Kampf sterke vermoedens gekregen over het lot dat de Joden wachtte. Of en wanneer deze Joodse Raad formeel zijn bestaan eindigde, is niet bekend. Le combat cessa, faute de combattants.

Ton Steenbergen en Jan van den Burg

Foto van Marcel Joan van der Horst tijdens zijn toespraak op 4 mei 2000, gehouden in de Grote kerk op de Markt, ter gelegenheid van de onthulling van het Joods Gedenkteken aan de Walstraat (bron: Ton Steenbergen).